حقوق بشر در عصر پسامدرن؛
انتقاد از شاهکاري فلسفي در فهم حقوق ذهني

دکتر محمد جواد جاويد
فصلنامه حقوق، دوره ۳۷، شماره ۳، پاییز ۱۳۸۶

مقاله حاضر قصد دارد تا حقوق بشر را از منظر انديشه پست مدرن مورد مطالعه قرار دهد. فرضيه نوشتار خاطر نشان مي سازد که تفسير غالب از تحليل گفتمان پست مدرن پيرامون حقوق بشر مبتني بر اصل ناسازگاري بين اين دو است. در اين راستا پسامدرنيسم، به مثابه يک تحول فکري و نه صرفا پديده اي تمدني، از يک سو مساله همگاني شدن و جهاني بودن حقوق بشر و عقلانيت حاکم بر آن را به چالش مي کشد و از سوي ديگر با مباني اخلاقي اين حقوق هم صدا مي شود. در نتيجه اين نوع نگاه به حقوق بشر منجر به دو غايت متفاوت گرديده است: از طرفي انديشه حقوق بشر به عنوان يک بنيان نظري انساني به رسميت شناخته مي شود و از طرف ديگر بنياد عملي آن به واسطه نسبي گرايي بر مجمع الجزايري از غيريت ها و شکاکيت ها تکيه کرده است. تار و پود معرفتي اين روابط در حوزه حقوقي انسان معاصر در مقاله حاضر رقم مي خورد.

کلمات کلیدی: انسان شناسي، پسامدرنيسم، جامعه مدني، جهان شمولي، حقوق بشر، حقوق طبيعي، طبيعت بشري، فلسفه حقوق، قانون، نسبي گرايي

از طریق راست-کلیک مقاله را دریافت کنید
دریافت مقاله

حدود و تعزيرات (قلمرو، انواع، احکام)

دکتر سید محمد حسینی
فصلنامه حقوق، دوره۳۸، شماره ۱، بهار ۱۳۸۷

چکیده:
براي اين كه يک «سياست كيفري» همزمان، كارآمد، عادلانه و انساني باشد، لازم است در پيش بيني و اجراي ضمانت اجراهاي كيفري، متناسب با تنوّع جرائم، گوناگونيِ مجرمان و تفاوت شرائط ارتكاب بزه، از انواع و مقادير مختلف مجازات ها بهره جويد. در سياست كيفري اسلام، با تشريع كيفرهاي ثابت و معيّن (قصاص، ديات و حدود) و مجازات هاي نامعين و انعطاف پذير (تعزيرات)، اين تنوّع كيفي و نوسان كمّي به خوبي ديده مي شود. لكن وجود اختلاف شديد آراء فقهي راجع به جوانب مختلف حدود و- خاصّه- تعزيرات نشان دهنده ناشناختگي ماهيّت واقعي اين دو نوع كيفر در فقه است. اين «ناشناختگيِ» فقهي موجب آن شده است كه در سياست جنايي تقنيني، و نيز قضايي، در جمهوري اسلامي ايران، نتايج مثبت مورد انتظار از اين تنوّع ابزارهاي جزايي كمتر به دست آيد. در مقاله پيش رو به كاربردهاي مختلف دو واژه حد و تعزير، و سپس آراء و اقوال پراكنده فقهي راجع به قلمرو، انواع و احكام حدود و تعزيرات پرداخته شده است. نتيجه ابتداييِ حاصل از اين كاوش جلب توجّه به وجود اختلافات فاحش در برداشت هاي فقهي راجع به بخش مهمّي از سياست كيفري اسلام است. لكن هدف نهايي اين بحث عبارت است از جلب توجّه به آفت مخرّب لفظ گرايي و معنا و مبنا گريزي در «تفقّه»، كه در قلمرو سياسات، از جمله جزائيات، آثار سوء به مراتب زيانبارتري در پي دارد.

کلمات کلیدی: احكام، اختلاف اقوال، انواع، تعزيرات، حدود، قلمرو

از طریق راست-کلیک مقاله را دریافت کنید
دریافت مقاله

مدرنیته و حقوق دینی

نوشته دکتر محمد راسخ
نامه مفید، مسلسل ۶۴، ج۳، ش۲، ۱۳۸۶

چکیده:
پرسش اصلی این نوشتار به نسبت میان مدرنیته و حقوق دینی باز می گردد. علی طرح این پرسش، ورود یا پیوند عناصری از دنیای مدرن به جامعه ایران است که تقریبا تمامی مظاهر زندگی فردی و جمعی کشور را تحت تاثیر قرار داده و مشکلات و پیچیدگی هایی فراوان در ساختارهای بنیادین و فرهنگ جامعه به وجود آورده است. شناخت، تحلیل و رفع مشکلات در حوزه های ارزشی و حقوقی به طور چدی به شناخت مدرنیته و تاثیر آن بر حقوق دینی وابسته است. بر این پایه ضروری است به سه پرسش پاسخ داده شود: یکم، زمینه بروز پدیده مدرنیته در غرب چه بود؟ دوم، عناصر مؤلف مدرنیته کدام بودند؟ سوم، مدرنیته چه دگرگونیهایی در نظام حقوقی سنیت ایجاد کرد یا حقوق مدرن چه ويژگیهایی پیدا کرد؟…

واژگان کلیدی: مدرنیته، حقوق دینی، عقل نقاد، امر خوب، امر درست، بومی ساختن

از طریق راست-کلیک مقاله را دریافت کنید
دریافت فایل

درآمدی جدید به فلسفه اخلاق

درآمدي جديد به فلسفه اخلاق

نوشته هري،‌ جي،‌گنسلر
ترجمه حميده بحريني
با ويراستاری مصطفي ملكيان
نشر آسمان خيال، تهران
چاپ اول، ۱۳۸۵
۳۵۲ صفحه
۴۰۰۰ تومان

“رابرت ارينگتن” از دانشگاه ايالتي جورجيا در توصيف اين كتاب مي گويد: “كتابي فوق‏العاده كه باعث مي شود دانشجو به جاي آن كه فقط به مطالعه آراء فيلسوفان در باب موضوعات اخلاقي بپردازد،‌ خودش بينديشد. اين كتاب عقايد معقول و غير جزمي‏اي را تقويت مي كند كه مي تواند پاسخي براي پرسشهاي محوري فلسفه اخلاق باشد”. “تامس كارسن” از دانشگاه لايولا شيكاگو نيز مي نويسد: “كتابي كه در انسجام و باريك بيني بي سابقه است. بهترين و مهترين در سنامه اي كه من تاكنون درباره موضوعات بنيادي فلسفه اخلاق ديده ام”.

كتاب شامل يك ديباچه،‌ دوازه فصل،‌ يك اصطلاح نامه،‌كتابشناسي و يك نمايه است.عناوين فصول كتاب عبارتند از:
نسبي نگري فرهنگي،
‌ شخصي انگاري،
‌ فرا طبعيت گرائي،
‌ شهود باوري،
‌ عاطفه گرائي،‌
توصيه‏گرائي،
‌ ناپيامدگرائي
فصل تلفيقي پاياني.
كتاب كه انتخاب پسنديده اي براي ترجمه است،‌ داراي طرح جلدي مناسب و صفحه آرائي پاكيزه اي است و خواندن اين كتاب را به كساني كه خواهان مطالعه دقيق فلسفه اخلاق بانگاهي غير جانبدارائه هستند مي توان توصيه نمود.

ؙ? و مصلؘ? / مؙ?د راسخ

حق و مصلحت: مقالاتي در فلسفه حقوق، فلسفه حق و فلسفه ارزش

ترجمه و نوشته دکتر محمد راسخ
دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی
تهران، طرح نو
چاپ اول تیر ۱۳۸۱
۳۰۴ صفحه
۲۴۰۰ تومان
(نایاب)

محمد راسخ در این کتاب با رویکردی فلسفی به مفهوم حق، ارزش و مصلحت در حوزه حقوق، اقدام به ترجمه مقالاتی مهم در زمینه فلسفه حقوق کرده و خود نیز به ۸ مقاله مزبور، ۴ مقاله تالیفی افزوده و مجموعه‌ای کامل ارائه کرده است. متاسفانه به دلایلی هنوز این کتاب تجدید چاپ نشده و سالهاست که علاقمندان به فلسفه حقوق از دستیابی به آن محروم هستند.

مقالات این کتاب و نویسندگان آن به قرار زیر هستند:
۱- فلسفه حقوق/ نيل اي.سيموندز
۲- حقوق و اخلاق/ رونالد دوركين
۳- حكومت و اخلاق/ راس هريسون
۴- درآمدي بر تئوري مصلحت عمومي/ ادگار بودنهايم
۵- نافرماني مدني/ رونالد دوركين
۶- فلسفه حق/ جري والدرون
۷- مفهوم حق :درآمدي تاريخي/ مارتين پي.گلدينگ
۸- جدي گرفتن حق‌ها/ رونالد دروكين
۹- شخص: محل تلاقي حقوق، فلسفه و پزشكي/ محمد راسخ
۱۰- سياستمدار دموكرات/ محمد راسخ
۱۱- هميشه حقيقت/ محمد راسخ
۱۲- آزادي چون ارزش/ محمد راسخ

درآمدی بر فلسفه ؙ?وق

درآمدی بر فلسفه حقوق
Arguing About Law: An Introduction to Legal Philosophy

نوشته اندرو آلتمن Andrew Altman
ترجمه بهروز جندقی
موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) قم (Wadsworth/Thomson)
چاپ اول زمستان ۱۳۸۵
۵۶۷ صفحه
۳۹۰۰ تومان

در این کتاب نگارنده به صورت مختصر و مفید کوشیده تا در مداخل اصلی فلسفه حقوق ورود پیدا کرده و شمایی کلی از فضای این گرایش را به مخاطبان خود عرضه کند. این کتاب در هشت فصل به رشته تحریر و ترجمه در آمده است که عبارتند از:
حاکمیت قانون
حقوق و اخلاق
قانون اساسی
حقوق خصوصی؛ شبه جرمها، قراردادها و مالکیت
حقوق جزا
حقوق و اقتصاد
فمینیسم و حقوق
مطالعات انتقادی حقوقی (CLS)

از این مترجم پرتلاش، کتابهای ترجمه شده دیگر چون “فمینیسم و دانش های فمینیستی: ترجمه و نقد تعدادی از مقالات دایره المعارف فلسفی روتلیج” ، “فلسفه حقوق؛ مبانی و کارکردها” و “فلسفه سیاسی” منتشر گردیده است.

بسمه تعالی

در این پست کوشیده شده تا لینکهای مفیدی که درحوزه فلسفه حقوق به طور عام و فلسفه حقوق کیفری به طور خاص وجود دارد در اختیار علاقه‌مندان این گرایش حقوق قرار گیرد.

دائرة المعارف فلسفه “استنفورد”
The Stanford Encyclopedia of Philosophy

این صفحه، یکی از بهترین منابع دسته اول فلسفه است که در میان مداخل فلسفه حقوق آن می‌توان بهترین مقالات فلسفی را به طور رایگان به دست آورد. در این سایت می توان مداخلی همچون Theories of Criminal Law، Punishment، Human Rightsو Paternalism را به قلم اساتیدی چون Antony Duff به دست آورد که واقعا در نوع خود بی نظیر است. دانشگاه استنفورد آمریکا پشتیبانی کننده این دائرة المعارف است.

دائرة المعارف فلسفه حقوق IVR
The IVR Encyclopaedia of Jurisprudence, Legal Theory and Philosophy of Law

انجمن بین المللی فلسفه حقوق که دفتر اصلی آن در آلمان قرار دارد، در این صفحه کوشیده تا مقالاتی را صرفاً در حوزه فلسفه حقوق گردآوری کرده و در اختیار پژوهشگران قرار دهد. اگر چه نویسندگان مقالات عرضه شده در این دائرة المعارف، به پای شهرت و خبرویت نویسندگان “استنفورد” نمی رسند، اما از سوابق علمی و پژوهشی درخشانی برخوردار هستند. مداخلی چون Harm، Legal Positivism و Human Rights and Globalization از جمله موضوعات مندرج در این دائرة المعارف هستند.

دائرة المعارف اینترنتی فلسفه
The Internet Encyclopedia of Philosophy

این دائرة المعارف نیز اگر چه به پای “استنفورد” نمی رسد، اما از نظر مقالات ارائه شده در حوزه فلسفه حقوق، دارای غنای نسبی است. مقالات این سایت، اگر چه در حوزه های عمومی فلسفه حقوق قرار دارد، اما برای پژوهشگرانی که در ابتدای مسیر مطالعه در زمینه فلسفه حقوق هستند، حاوی مطالب بدیعی است.

مقالات بیستمین کنفرانس بین المللی فلسفه در بوستون
Twentieth World Congress of Philosophy, in Boston, Massachusetts ۱۹۹۸
در این صفحه، مقالات حقوقی ارائه شده در بیستمین کنفرانس جهانی فلسفه قرار داده شده است. اگر چه تعداد این مقالات اندک است، اما بعضا از رویکردهای نوینی حکایت دارند که کمتر در ایران به آنها پرداخته شده است.

ويژه نامه «قانون» فصلنامه فلسفی پورتیک
Le Portique: “La Loi” Numéro ۱۵- ۲۰۰۵

فصلنامه مزبور اختصاص به مسائل فلسفی دارد، لکن در شماره ۱۵ خود در سال ۲۰۰۵ میلادی به فلسفه قانون پرداخته و مسائل جالبی را در حوزه فلسفه حقوق مطرح کرده است. در این فصلنامه فرانسوی زبان، موضوعاتی همچون مساله هرمنوتیک و تفسیر قانون، بررسی ماهیت قانون نرم در حوزه حقوق بین الملل، … مورد بررسی قرار گرفته است.

معرفی مجله تمام متن
Buffalo Criminal Law Review

مجله Buffalo Criminal Law Review نشریه ای است که ۲ بار در سال (دوفصلنامه) و به دو شکل کاغذی و الکترونیک از سوی موسسه Buffalo Criminal Law Center در زیر مجموعه SUNY Buffalo School of Law منتشر می شود. این نشریه از سال ۱۹۹۷ میلادی و در راستای طرح جامع “مرکز حقوق کیفری بوفالو” برای ارتقاء سطح آموزش حقوق کیفری آمریکا بنیاد نهاده شده است و در این راستا دو موضوع عمده را پیگیری می نماید:
۱- همگرایی مطالعات حقوق کیفری از طریق برگزاری نشستهای میان رشته ای و بین المللی جهت نوآوری در پژوهشهای مرتبط با حوزه جرم و مجازات
۲- پر کردن فاصله میان پژوهش در حقوق کیفری و سیاستهای عدالت کیفری از طریق ارتباط با قانونگذاران، قضات و سایر متصدیان مشاغل عدالت کیفری و عمق بخشی آنان جهت تحلیل موضوعات مطرح در حقوق کیفری.
در همین راستا مجله مزبور با انتشار مقالات مرتبط در این دو زمینه، منابع دسته اول و کارآمدی را در حوزه فلسفه حقوق در اختیار علاقمندان قرار داده است. در حال حاضر مقالات سالهای ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۲ (شماره ۱ تا ۸) این مجله به صورت رایگان و تمام متن (full-text) قابل دانلود است.
(با تشکر از آقای علی صابری برای معرفی این منبع)

مجله تمام متن فلسفه حقوق دانشگاه UCL لندن
Jurisprudence Review, Faculty of Laws – University College London

دانشکده حقوق دانشگاه UCL لندن از سال ۱۹۹۴ اقدام به انتشار مجله فلسفه حقوق کرده و در آن مطالب جالب توجهی را در این حوزه منتشر کرده است. در سایت این مجله مقالات تمام متن به صورت رایگان در قالب پی دی اف قرار داده شده است. نکته جالب توجه این است که در این نشریه نظریات هارت فیلسوف حقوقی انگلستان مورد توجه ويژه نویسندگان حقوقی است. فایلهای سالنامه سال ۲۰۰۰ به صورت تک مقاله ارائه شده ولی نشریات سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳ به صورت کلی و در یک فایل عرضه گردیده است.
(با تشکر از آقای علی صابری برای معرفی این منبع)

کتاب الکترونیک فارسی و رایگان در حوزه فلسفه حقوق
سایت باشگاه اندیشه، وابسته به کانون اندیشه جوان، در اقدامی تحسین برانگیز اقدام به انتشار کتابچه‌های الکترونیکی در حوزه فلسفه حقوق -به ويژه حقوق کیفری- کرده و آنرا به رایگان در اختیار مخاطبان قرار داده است. اخیرا در این سایت دو کتابچه ذیل قرار داده شده که برای علاقمندان حوزه فلسفه حقوق جالب توجه است. یکی از این کتابها کتاب «نظريه تعليم اخلاقي مجازات» نوشته جين هامپتن ترجمه حميد محبوبي و دیگری کتاب «مسائل فلسفه حقوق» نوشته اچ. ال. اي. هارت با ترجمه بهروز جندقی است

وبلاگ تخصصی “فلسفه حقوق” به دنبال گشودن فضایی مناسب برای پژوهشگران این عرصه و دانشجویان علاقمند به مبانی علم حقوق است. در این مسیر، هر آنچه که می تواند راهگشای درک عمیقتری از فلسفه حقوق گردد، اعم از فلسفه فقه یا فلسفه اخلاق، هدف این وبلاگ خواهد بود.

Blog Stats

  • 5,416 hits