سلمان عمرانی

فراخوان مقاله همايش «مباني فلسفي علوم انساني»

در فلسفه اخلاق، فلسفه حقوق در 29, آوریل 2010 در 1:16 ب.ظ.

برگزار کننده: معاونت پژوهش (گروه فلسفه) مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره)
با همکاري:

1.    معاونت پژوهش مرکز مديريت حوزه‌هاي علميه
2.    مجمع عالي حکمت اسلامي
3.    پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي
4.    پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
5.    جامعة‌المصطفي العالميه
6.    شوراي عالي انقلاب فرهنگي
7.    پژوهشکده مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري
8.    دانشگاه امام صادق عليه‌السلام
9.    مؤسسه پژوهشي حکمت و فلسفه ايران
10.    نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه‌ها

محورهاي همايش
علوم انساني به دليل پيوند عميق با زيرساخت‌هاي اعتقادي و ارزشي از يک‌سو، و نقش تعيين‌کننده در زندگي انسان از سوي ديگر، از اهميتي بي‌بديل برخوردارند، و کنکاش در مباني فلسفي اين علوم ضرورتي اجتناب‌نا‌پذير براي تحقق اهداف نظام جمهوري اسلامي است. همايش «مباني فلسفي علوم انساني» به همت گروه فلسفه مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره و با همکاري ديگر مؤسسات و مراکز علمي به منظور همفکري در بررسي اين مهم برگزار مي‌گردد. از همه انديشمندان و پژوهشگران دعوت مي‌شود با ارسال آثار خود در محورهاي ذيل، در اين تلاش سترگ علمي سهيم گردند.

1.    کليات
1.1.    چيستي علوم انساني و تمايز آن با علوم ديگر؛
1.2.    موضوع علوم انساني؛
1.2.1.    قصد و نيّت در موضوع علوم انساني؛
1.2.2.    پيچيدگي موضوع علوم انساني؛
1.3.    قلمرو، شعب و طبقه‌بندي علوم انساني؛
1.4.    هدف علوم انساني؛
1.5.    جايگاه، اهميت و پيامدهاي نظري و عملي علوم انساني؛
1.6.    مباني علوم انساني موجود و نقد آن؛
1.7.    نقش فلسفه علوم انسانی در توليد علوم انسانی.

2.    تاريخچه
2.1.    پيدايش و تحولات علوم انساني در غرب؛
2.2.    پيشينه علوم انساني در عالم اسلام؛
2.3.    وضعيت کنوني علوم انساني در عالم اسلام (جهان عرب، افريقا، شبه قاره، ايران و…)؛
2.4.    مرور و ارزيابی اقدامات انجام يافته پس از انقلاب اسلامي در ايران؛
2.5.    منبع شناسي مباني فلسفي علوم انساني؛
2.6.    علل عدم توجه لازم به علوم انساني و عدم رشد اين علوم در جهان اسلام.

3.    مباني هستي‌شناختي علوم انساني
3.1.    ارتباط علوم انساني با هستي‌شناسي؛
3.2.    علوم انساني و ساحت غيرمادي جهان؛
3.3.     مباني انسان‌شناختي علوم انساني؛
3.3.1.    ماهيت انسان؛
3.3.2.    تجرّد روح؛
3.3.3.    اراده و اختيار؛
3.3.4.    فطرت و طبيعت مشترک انسان‌ها؛
3.3.5.    هدف و کمال نهايي انسان؛
3.3.6.    نقد انسان‌گرايي (اومانيسم)؛
3.3.7.    نقد مباني انسان‌شناختي مارکسيستي؛
3.4.    مباني جامعه‌شناختي علوم انساني؛
3.4.1.    ماهيت جامعه؛
3.4.2.    اصالت فرد يا جامعه (عينيت جامعه)؟

4.    مباني معرفت‌شناختي علوم انساني
4.1.    امکان معرفت در علوم انساني؛
4.2.    عينيّت در علوم انسانی؛
4.3.    مطلق‌گرايي و نسبي‌گرايي معرفتي در علوم انساني؛
4.3.1.    نقش تاريخ؛
4.3.2.    نقش تئوري؛
4.3.3.    نقش فرهنگ؛
4.3.4.    نقش جهان‌بينی؛
4.3.5.    نقش ايدئولوژي؛
4.3.6.    نقش ارزش‌ها؛
4.3.7.    نقش جنسيت (فمينيسم).

5.    مباني روش‌شناختي علوم انساني
5.1.    نسبت علوم انسانی با علوم طبيعي؛
5.2.    علوم انساني: توصيفي يا دستوري؟
5.3.    پيش‌بيني در علوم انساني؛
5.4.    قانون‌مندی در علوم انسانی؛
5.5.    نقد و بررسي مکاتب روش‌شناختي در علوم انساني؛
5.5.1.    تجربه‌گرايي در علوم انساني؛
5.5.1.1.    پوزيتويسم منطقي در علوم انساني؛
5.5.2.    ضدّ تجربه‌گرايي در علوم انساني؛
5.5.2.1.    تاريخي‌نگري؛
5.5.2.2.    تأويل‌گرايي (اگزيستانسياليسم و هرمنوتيک)؛
5.5.2.3.    تفهّم‌گرايي؛
5.5.2.4.    قراردادگرايي؛
5.5.2.5.    علوم انساني انتقادي؛
5.5.3.    نقش دين در روش‌شناسي علوم انساني.

شرايط ارسال مقاله:

  • مقالات به صورت تايپ‌شده حداکثر در 25 صفحه و با فرمت word به دبيرخانه همايش ارسال گردد.
  • ذکر نام و نام خانوادگي، شماره تلفن، ايميل و آدرس پستي ضروري است.
  • مقالات نبايد در جاي ديگر چاپ يا ارائه شده باشد.

زمان برگزاري : اسفند 1389
آخرين مهلت ارسال چکيده مقاله: پايان ارديبهشت 1389
آخرين مهلت ارسال مقاله: پايان مهر 1389

دبيرخانه همايش
قم، ابتداي بلوار امين، بلوار جمهوري اسلامي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره، اداره همايش‌ها و نشست‌هاي علمي
تلفن: 2113651 ـ 2909099 ـ 0251
نمابر: 2936052 ـ 0251
کد پستي: 85555 ـ 37166
صندوق پستي: 4333 ـ 37165

www.qabas.org
Email: hamayesh@qabas.net

معرفی مقاله: تفسیر عرفانی از “حد زنا”

در فلسفه فقه، فلسفه حقوق، مقاله، حقوق کیفری در 14, نوامبر 2009 در 6:53 ق.ظ.

مقاله اي که در اين پست معرفي می شود، مقاله اي است از آقاي دکتر رضا فيض با عنوان  “تفسيري عارفانه بر دو حکم ربا و زنا” که در سال 1379 در شماره 22 مجله نامه مفيد به چاپ رسيده است. (مقاله ای مشابه همین موضوع از ایشان در فصلنامه الهیات و حقوق دانشگاه علوم اسلامی منتشر شده است با عنوان مفهوم کیفر در عرفان ابن عربی)

شاید این مقاله با رویکرد فلسفی-حقوقی محض نگارش نیافته است، اما نکته جالبی که در این مقاله وجود دارد، نوآوری در نگاه به مبانی حقوق و فقه است که واقعا بدیع است. همین نگاه متفاوت جالب است که انسان احساس می کند با یک مطلب بسیار جدید روبرو است؛ چرا که علاوه بر نوآوری موجود در آن، به نوعی کوشیده تا رویکرد بومی خود را حفظ کند.

نویسنده در این مقاله تلاش کرده تا با استناد به آراء صدر الدین قونوی (متوفای 673 هـ.ق) شاگرد بلافصل شیخ اکبر، محی الدین عربی معروف به ابن عربی، قطب عرفان و هم دوره مولوی، تفسیری عرفانی و جالب از حد زنا و مجازات ربا ارائه کند. این اولین باری بود که رد پای نگاه عرفانی را در حقوق جزا مشاهده می کردم. عرفان کجا، حقوق جزا کجا!؟ عرفان در نهایت لطافت و حقوق جزا در نهایت خشونت! ظرافت و لطافت این نگاه مبنایی هم در همین نکته نهفته است.

اساسا روش تتبع در مسائل عرفانی تمسک به روشهای غیر عقلی و یا به عبارت صحیحتر مافوق عقلی است و در مقابل، روش علمی حقوق جزا محصور در ادراکات عقلی و محسوس و اصولی است.

در همین راستا صدرالدین قونوی کوشیده تا فارغ از الفاظ و عبارات آیات و روایات، غرض شارع از جرم انگاری و مجازات زنا و ربا را تشریح کند و یا به نوعی “تأویل” نماید. وی برای تحلیل عرفانی خود چند پیش فرض عقلی را مطرح می کند:

    1- احکام اسلام تابع مصالح و مفاسد هستند.
    2- تشریع دقیقاً بر اساس تکوین تنظیم شده است و اگر عالم هستی را بتوان به صورت نوشته و مقررات تنظیم کرد، همین احکام تشریعی اسلام خواهند شد.
    3- حکمت احکام غالباً به صراحت بیان نشده است و تنها افراد صاحبدل و صاف سیرت می توانند به این اسرار دست یابند.

قونوی سپس در مقام تبیین حرمت و حد زنا به حدیثی از پیامبر(ص) استناد می کند که آن حضرت بیان داشته اند «هنگامی که بنده خدا و کنیز خدا {در محضر خدا} با یکدیگر زنا می کنند، هیچ کس از خداوند با غیرت تر نیست (لیس احدٌ أغیر من الله)». بر این اساس صدرالدین قونوی معتقد است که:
    1- این تنها و تنها، ذات خداوند باری تعالی است که حق تصرف در اشیاء را دارد.
    2- مخلوقات تنها بر اساس اجازه و تجویز ذات ربوبی خداوند می توانند تصرفی در امور داشته باشند.
    3- کسی که بدون مجوز الهی در اشیاء و امور تصرف می کند، در واقع متعرض امور ذاتی ذات خداوند شده است و با کبریای الهی به منازعه پرداخته است.
    4- با توجه به اینکه در حدیث فوق الذکر، از غضب و سخط خداوند در عمل زنا سخنی به میان نیامده، بلکه غیرت الهی مطرح شده است، فلذا معلوم می شود نفس عمل زنا چندان مورد غضب نیست، بلکه این تصرف در امور ذاتی الهی است که در حد زنا مورد توجه بوده است. به نوشته وی، زانی و زانیه از این جهت که تصرف در امور ذاتی الهی کرده اند، مورد عقوبت قرار می گیرند.

دکتر فیض سپس با نگاه منتقدانه به این تعبیرات، معتقد است که این برداشت چندان صحیح نیست و می توان با استناد به عبارت غیرت در حدیث شریف نبوی(ص) و تعابیر محی الدین عربی، برداشت بهتری ارائه کرد و آن اینکه بر اساس فراز «فصّ کلمة فردية في کلمة محمدية(ص)» از کتاب فتوحات مکیه، رابطه محبت آمیز میان زوج و زوجه، در واقع تجسم اینجهانی از محبت ناب الهی  و عشق حقیقی است و هنگامی که این رابطه به یک حالت مادون و غیرعاشقانه تنزل می یابد و به این نماد الهی (محبت) خیانت می شود، غیرت الهی به خروش می آید و این عمل مستحق کیفر می گردد.

صدرالدین قونوی در ادامه به راز و حکمت تعیین مجازات حد و نیز حکمت عدد صد (۱۰۰) برای مجازات شلاق و سایر احکام این جرم می پردازد که بیان آن از حوصله این مطلب خارج است.

برای استفاده دوستان، اصل مقاله را هم در اینجا قرار داده ام:

 دانلود مقاله

 

 

کتاب «فلسفه حقوق؛ مبانی و کارکردها»؛ مقدمه ای برای دانشجویان

در فلسفه حقوق، کتاب در 24, اکتبر 2008 در 1:24 ب.ظ.

فلسفه ؙ?وقفلسفه حقوق: مباني و كاركردها
نوشته توماس موراوتز
ترجمه بهروز جندقي
قم، پژوهشكده حوزه و دانشگاه
چاپ اول، 1387
258 صفحه
2200 تومان

 
فلسفه‌ي حقوق علمي نوپا است كه ضرورت پرداختن به آن، به تدريج بر طلاب، دانشجويان، پژوهشگران و موسسات تحقيقاتي روشن گرديده است. اختلاف نظرهاي شديد در خصوص مسائل جنجال‌برانگيزي چون تفاوت ميان زن و مرد در زمينه‌هاي مختلف حقوق خانواده، قانون مجازات و آزادي‌هاي فردي و اجتماعي، تفاوت ميان شهروند مسلمان و غيرمسلمان در مواردي چون قصاص، ديه و مانند آن، منطقي بودن يا نبودن اجراي مجازات‌هايي چون سنگسار و شلاق در جامعه‌ي اسلامي قرن بيست و يكم، ويژگي‌هاي حقوقي يك جامعه‌ي مدني اسلامي، تعارض حقوق بشر با اجراي عدالت در جامعه، مطلوب بودن يا نبودن نظام سياسي حاكم بر جامعه، و ده‌ها و صدها مسئله‌ي چالش‌برانگيز ديگر محققان را بر آن داشته كه با بررسي مباني اين‌گونه مباحث حقوقي، در نهايت به فلسفه‌ي حقوق روي بياورند تا بتوانند با تحليل رويكردهاي گوناگون حقوقي به طور اساسي پاسخ‌گوي اين قبيل پرسش‌ها باشند. مجموعه‌ي حاضر داراي يك مقدمه و چهار بخش تحت عنوان «فلسفه‌ و مفهوم حقوق»، «آراي قضايي»، «اخلاق و قانون‌گذاري»، و «مسئوليت و مجازات» است.

دریافت فهرست و مقدمه کتاب
دریافت فایل

به نقل از گفتارهایی در حقوق جزا و جرمشناسی

دنبال‌کردن

هر نوشته‌ی تازه‌ای را در نامه‌دان خود دریافت نمایید.